İslamiyet Öncesi Türk Devletleri Konu Anlatımı




İslamiyet Öncesi Türk Devletleri

İslamiyet Öncesi Türk Tarihi

Türk Adı

  • Türk ismine ilk olarak Çin kaynaklarında rastlanır. Çin Kaynaklarında “Türk” ismi “Miğfer” anlamına gelmektedir. Orhun kitabelerinde “Türük” ve “Türeyen, Çoğalan, Kuvvetli, Erdemli, Güçlü” anlamlarında kullanılmıştır.
  • Devlet adı olarak ilk kullanan “Göktürk Devleti”

Türklerin Ana Yurdu

  • Türklerin anayurdu; Orta Asya
  • Kutsal şehir; Ötüken

Türk Göçleri 

Orta Asya Türk Göçleri
Orta Asya Türk Göçleri

Göçün Nedenleri

  • İklimin değişmesiyle ortaya çıkan kuraklık.
  • Nüfus artışıdan dolayı toprakların yetersiz kalması.
  • Boylar arası çatışmalar.
  • Kızılelma, yani cihan hakimiyeti anlayışı.

Göçün Sonuçları

  • Yeni Türk Devletleri kuruluş ve Türk Kültürü yayılmıştır.
    • Yerli halklarla kaynaşıp yeni kültürler oluşturmuştur.
  • Bazı Türk boyları asimile olmuştur.

İSKİTLER(SAKALAR)

(m.ö 7.yy – m.ö  2.yy)
    • En ünlü hükümdar, Alp Er Tunga
    • Destanları, Şu ve Alp Er Tunga
  • Atı ilk kez evcilleştiren Türk topluluğu.
  • Madencilikte gelişmişlerdir. İskitler için Bozkırın Kuyumcuları denmektedir.
  • İlk kadın hükümdar Tomris Hatun, İskitlerin hükümdarıdır.
  • Bİlinen ilk Türk Topluluğudur.
  • Ahiret inançları vardır.

ASYA HUN DEVLETİ(BÜYÜK HUN)

(MÖ 3yy – MS 216)
    • Kurucusu, Teoman-Ötüken
    • En ünlü hükümdar, Metehan
    • Destan, Oğuz Kağan
  • Bilinen ilk Türk Devletidir.
  • Teoman Döneminde Çinliler Hun akınlarından kurtulmak için Çin Seddini inşa etmiştir.
  • Metehan babasını öldürerek tahta geçmiş ve ilk iş olarak Orta Asya’da Türk Birliğini sağlamıştır.
  • Mete Han ilk askeri ve devlet teşkilatını kurmuş ve ilk kez Onluk Sistem’i uygulamıştır.
    • Türk Kara Kuvvetleri’nin kuruluş tarihi olarak kabul edilmiştir.
  • Çin’i hamiyet altına almış fakat yerleşmemiştir, bunun yerine Çin’i vergiye bağladı.
    • Asimile olmayı engellemek için.
  • Mete Han’ dan sonra ikiye bölünmüş ve yıkılmıştır.

KAVİMLER GÖÇÜ

(MS 375)
  • Asya Hun Devleti yıkıldıktan sonra çin baskısından kurtulmak için Hunlar Batı’ya göç ederek Orta Avrupaya gelmişlerdir.
  • Göç sırasında Hunların önünde duramayan Germen Kavimleri (Vizigotlar,Ostrogotlar) göç etmek zorunda kalmış ve bu olaya Kavimler Göçü adı verilmiştir.

Kavilmler Göçünün Sonuçları

  • İlk Çağ kapanmış Orta Çağ açılmıştır.
  • Büyük Roma İmparatorluğu ikiye ayrılmıştır -Doğu – Batı
  • Avrupa Irkları bugunkü halini almıştır. (İngiliz, Fransız, İspanyol..)
  • Merkezi krallıklar yıkılmış feodalite güç kazanmıştır.
  • Kilise ve skolastik düşünce güç kazandı.
  • Avrupa Hun Devleti kuruldu

AVRUPA HUN DEVLETİ

(375-469)
    • Kurucusu, Balamir – Macaristan
    • En Güçlü Dönemi, Atilla
    • Destan, Atilla
  • Avrupa da kurulan ilk Türk Devleti.
  • Atilla döneminde Bizans ve Papa vergiye bağlanmıştır.
  • Avrupalılar Atilla için Tanrının Kırbacı demektedir.
  • Yeni Göçler gelmediği için asimile olmuştur.
  • Atilla’nın ölümünden sonra Bizans’ın saldırılarıyla yıkılmıştır.
  • Lubenungen destanında Atilla’nın adı ETZEL olarak geçmektedir.

I. GÖKTÜRK DEVLETİ

552 – 659
    • Kurucusu, Bumin Kağan – Ötüken
    • En Güçlü Dönem, Mukan Kağan
  • Türk adı ile kurulan ilk devlettir.
  • Bumin Kağan devleti bir süre kardeşi İstemi Yabgu ile bereaber yönetmiştir.(İkili Teşkilat)
  • Türk şehzadelerini Çinli prenslerle evlendirerek Göktürk Devletinin parçalamışlardır.
  • Bu dönemde İpek Yolu, Göktürk, Sasani ve Bizans Devletleri’ni karşı karşıya getirmiştir. İlk Türk-Bizans ittifakı Sasaniler’e karşı bu dönemde olmuştur (571). Hedef doğu-batı ticaretini ele geçirmektir.

II. GÖKTÜRK DEVLETİ

682 – 744
    • Kurucusu, Kutluk(İlteriş) Kağan – Ötüken
    • En Güçlü Dönem, Bilge Kağan
    • Destan, Ergenekon, Bozkurt
  • Çin egemenliğinde 50 yıl kalan Göktürklerin bilinen ilk milli mücadelesini başlatan ve Türk Boylarını bir araya getiren Kutluk Kağan’a İlteriş ünvanı verildi.
  • Bilge Kağan ülkeyi kardeşi Kültigin ile beraber yönetmiştir. Vezirleri Tonyukuk, Türk Tarihinin ilk veziridir.
  • İlk Türk Alfabesini 38 harfli Göktürk(Orhun) alfabesi ve posta teşkilatı kurmuşlardır.
  • Orhun Kitabelerini dikmişlerdir.
    • Türk Tarihinin ilk yazılı kaynağı örneği.
  • Bilge Kağan’ın ölümünden sonra Uygur, Basmil ve Karluk boyları tarafından yıkılmıştır(744)

UYGUR DEVLETİ

745 – 840

    • Kurucusu, Bilge Kül Kağan – Ötüken
    • Destan, Göç ve Türeyiş
  • Göktanrı inancını bırakarak Budizm ve Maniheiz inançlarını benimsemişlerdir.
    • İlk din değiştiren Türk Devleti.
  • Yerleşik hayata geçen ilk Türk devleti.
  • İlk Türk şehirlerini kurmuşlardır(Beşbalık, Ordubalık, Kuça)
  • Maniheizm savaşmayı ve et yemeyi yasakladığı için yerleşik hayata geçmiş ve savaşcı özelliklerinin kaybetmişlerdir.

İLK DEFA

  • Kağıt ve matbaa kullanıldı.
  • Mimari eserler inşa edildi.
  • Kütüphane kuruldu.
  • Yazılı hukuk kullanan Türk Devleti
  • Örgün eğitim sistemi uygulandı.
  • Tarımla uğraşıp sulama kanalları yapmışlardır.

AVARLAR

558 – 805
  • Macaristan da kurulmuştur.
  • Hristiyanlığı benimsemişlerdir.
  • At kültürünü ve üzengiyi Avrupaya taşımışlardır.
  • İlk kez İstanbulu kuşatan Türk Devleti.

HAZARLAR

630 – 958
  • Hazar Gölü çevresinde kurulmuştur.
  • Museviliği benimseyen ilk Türk Devletidir.
  • İslam Devletiyle savaşan İlk Türk Devleti.

İSLAMİYET ÖNCESİ KÜLTÜR – MEDENİYET

  • Türklerde ilk devlet teşkilatı – Hunlar
  • Kut; Hükümdarlık yetkisinin Tanrı tarafından verilmesi
  • Veraset sistemi; Egemenliğin hanedanın ortak malı olması. Türk Devletlerinin yıkılmasında en önmeli sebeplerden birisidir.
    • Sonuçları
      • Taht kavgaları sürmüştür.
      • Devletler Doğu – Batı olarak ikiye ayrılır
      • Merkezi otorite zayıflar.
      • Devlet ömrü kısalır.

HÜKÜMDAR

  • Alametleri
    • Otağ
    • Taht
    • Sancak
    • Davul, Yay, Tuğ
  • Ünvanları
    • Han
    • Hakan
    • Kağan
    • Yabgu
    • İlteriş
    • İlteber

KURULTAY (KENGEŞ) TOY

  • Devletin en yüksek yönetim organı

Son söz hükümdarındır.

  • Danışma organıdır.
  • Laiktir.
    • Kurultay Üyeleri
      • Hakan
      • Boy Beyleri
      • Hatun
      • Hanedan Üyeleri
      • Din adamları YOK
BİLİM VE SANAT
  • Ölüleri mumyalama tekniği kullanmışlardır
    • Ahiret inancının göstergesidir.
  • Matbaa – Uygurlarla beraber kullanılmaya başlanmıştır.
  • Güneş yılını esas alan 12 Hayvanlı Türk Takvimini oluşturmuşlardır.
  • Eşik Kurganında bulunan Altın Elbisesi Adam Zırhı – Madenciliğin göstergesidir.
  • Pazırık Kurganında bulunan Hun Halısı bilinen en eski halı örneğidir.
GÖÇEBE                                                                    YERLEŞİK
  • Hayvancılık                                                            -Tarım
  • Sanat eseri                                                              -Eşyalar
  • Alfabe                                                                     -Mimari, Tapınak
  • Tarım- İthal                                                             -Ev, Tarla vergisi
  • Hayvan- İhraç                                                         -Alfabe
DESTANLAR
  • İSKİTLER; ALP ER TUNGA – ŞU
  • HUN; OĞUZ KAĞAN
  • GÖKTÜRKLER; BOZKURT – ERGENEKON
  • UYGUR; GÖÇ – TÜREYİŞ
  • KIRGIZLAR; MANAS
  • DEDE KORKUT; Kıpçaklar ile Oğuzlar arasındaki mücadeleyi anlatmaktadır.
    • Lubenungen Destanında anlatılan Etzel = Atilla

DİN

  • Maniheizm, Budizm – Uygurlar
    • Savaşmak ve et yemek YASAK
  • Hristiyannlık- Avarlar, Peçenekler
  • Musevililik- Hazarlar
  • Göktanrı- Tanrı tek ve soyut
  • Şamanizm- Sihir ve büyü
KAVRAMLAR
  • Yuğ: Cenaze Töreni
  • Sagu: Ağıt
  • Yuğ Aşı: Cenaze yemeği
  • Kurgan: Mezar
  • Balbal: Mezar taşı

AHİRET İNANCI

  • Kurganlara eşya koyma
  • Mumyalama
  • Balbal
  • Uçmağ(Cennet)
  • Tamu(Cehennem)
SOSYAL DEVLET ANLAYIŞI
  • Devletin halkını koruması
  • Adalet
  • Eşitlik
  • Koruma
  • Doyurma
  • Ziyafet(Toy)
ALFABELER
  • Orhun
  • Uygur
  • Arap
  • Soğol
  • Kiril
  • İbrani
  • Latin

KAVRAMLAR

  • Tudun: Vali                                                            *Ağılık: Hazine görevlisi
  • Buyruk: Bakan                                                       *Emçi: Doktor
  • Ayguci: Vezir                                                         *Burkan: Put
  • Bitikci: Katip                                                          * Kopuz: Saz
  • Tarkan: Komutan                                                    *Freska: Duvar Resmi
  • Tegin: Hanedan erkek üyesi                                    *Bedizci: Ressam
  • Şad: Subaşı                                                              *Komdu, Çav: Para
  • Apa: Hazine görevlisi

1 yorum

Bir Cevap Yazın